• Yeni olanakların saptanması,
• İşletmenin karşılaştığı problemlerin saptanması ve tanımlanması,
• Pazar karışımını değerlendirme ve olumlu geliştirme, tüketici davranışlarının etüdü için kullanılır.

DIŞ PAZARLARA AÇILMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR

Türk ekonomisinde son yıllarda yaşanan gelişme ve değişimler, firmaların uluslararası pazarlara açılma olgusu, bu pazarlarda yaşanabilecek risk ve belirsizlikler, çeşitli fırsatlar, işletmeleri bazen olumlu, bazen de olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Dış pazarlara açılmak isteyen işletmeler için bazı belirgin sorunlar ve engeller vardır. İşletmelerin dış pazarlarda başarılı olabilmeleri ve rekabet edebilmeleri için bu sorunları ve engelleri analiz ederek aşmanın yollarını aramalıdırlar.

1.Güvenlik: CE- İşareti

Ürünlere CE işareti vurulması bu ürünlerin AB ülkeleri için serbest dolaşım “pasaportu”na sahip oldukları anlamına gelir (Akın; 1996, s.66). Avrupa Birliği ülkelerinde malların serbest dolaşımının temini amacıyla yeni yaklaşım direktifleri ile test ve belgelendirmede küresel yaklaşım politikaları çerçevesinde ortak resmi bir işaret uygulaması 1989 yılında başlamıştır.

Uygulamanın yeni olması nedeniyle söz konusu direktifler ve bunların üye ülke versiyonlarının yürürlüğe girmesi için bir tarih verilmekte, belirtilen bu tarih itibari ile CE işaretinin kullanımı başlamaktadır. Geçiş süresi sonunda ise bu işareti taşımayan malların toplulukta üretimi veya satışı yasaklanmaktadır (TSE Bülteni: CE).

CE işareti her ne kadar bir kalite belgesi değilse de, hiç bir üretici CE işareti koyduğu malının kalitesiz olma riskini göze alamaz. Çünkü CE işareti taşıyan herhangi bir ürün, tüketicinin canına, malına veya çevreye zarar verirse bunun yaptırımı 7 bin ile 70 bin ECU (EURO) civarında bir cezadır. AB’ne ihracat yapmak isteyen firmalar CE işareti koyarken muhakkak bir uzman kuruluşa danışmalıdır (Budak; 1996,s.137).

2.Çevre: ISO 14000

Globalleşen dünyanın önde gelen unsurlarından biri çevresel değerlerin korunmasıdır. Çevre unsurlarının sorumsuz kullanımı, çevresel kirlenmeyi önemli boyutlara ulaştırmıştır. Kamuoyunun tepkisi çevre sorunlarına daha duyarlı hale gelmektedir. Kamuoyunda artan bu çevresel hassasiyet işletmelerin çevreye bakışı üzerinde etkili olmaktadır. Çevre yönetimi konusu genel işletme yönetiminin içinde ağırlıklı bir konu haline gelmeye başlamıştır. İşletmelerin çevreyi kirletmeden üretim yapabilmelerini ve ürettikleri ürünlerin çevreye karşı duyarlı olmalarını sağlamak için ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi standartları yayınlanmıştır. Bugün bu belgelere sahip işletmeler uluslararası pazarlara daha kolay girebilmektedir.

ISO 14000 Çevre Yönetim Sisteminin bir kuruluşa sağladığı başlıca avantajlar şunlardır (TSE Bülteni, s.9).

Tüketicinin çevre için beklentilerine cevap vermek,

• Kuruluşun halkla ilişkilerini olumlu yönde geliştirmek,
• Uluslararası yeni standartları uygulayarak alanında önder olmak,
• İmajını ve pazar payını arttırmak,
• Taşeronların belgelendirme kıstaslarına cevap vermek (öncelikle KOBİ için),

ISO 14000 standartlar serisi işletmelere çevre sorunlarını sistematik ve anlamlı bir biçimde ele almalarını sağlayacak bir dizi araç sunmaktadır. Bu standartlar aşağıdaki temel ilkeler göz önünde tutularak geliştirilmelidir (Connel, 1996, s.121).

• Daha iyi bir çevre yönetimi sağlanması.
• Bütün ülkelerde uygulanabilirlik.
• Kamunun ve standardı kullananların çıkarlarının gözetilmesi.
• Düşük maliyetlere yol açmaları ve dünyanın her yerinde, her boyda işletme için kolaylıkla uygulanabilirlik. •
• Esnekliğin içsel ve dışsal kontrol edilebilirliği.
• Bilimsel tabana dayanmaları.
• Pratik, yararlı ve kullanılabilir olmaları.

3.Kalite: ISO 9000 Kalite Standartları

Rekabetçi, küresel dünya pazarlarında, küreselleşen ekonomilerde başarılı olabilmek için, rakip işletme ve ülkeler bazında asgari düzeyde sahip olunan bir Kalite Güvence Sisteminin geliştirilmesi gerekir. Bunun sağlanması için de geleneksel sistem ve düşüncelerin terk edilerek, çağdaş kalite düşüncesi ve yönetimi işletmelerde hâkim kılınmalıdır. Günümüzde uluslararası pazarlarda birçok ülke kendi ülkesinin sınırları içine girecek olan mal ve hizmetlerde çeşitli kalite belgelerini şart koşmaktadır.

AB ve EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği) üyesi ülkeler üreticilerin kusursuzluğunu belgelemesi zorunluluğunu getirmişlerdir. Yayınladıkları ISO 9000 Kalite Standartları Serisi aranan şartları, bunları tutturabilmek için gerekli yönetim sisteminin nasıl kurulabileceğini, dokümante edilebileceğini ve sürdürülebileceğini özetlemektedir (Kozlu,1995, s.104).

4. Yetişmiş Eleman ve Dil Sorunu

Dış pazarlara açılacak olan firmalar, nitelikli bilgi ve beceriye sahip elemanların yetersizliği nedeniyle gerekli performansı gösterememektedirler. Özellikle dış pazarlara açılmak durumunda olan işletmelerin, dış pazarlara açılma konusunda bilgili, deneyimli ve dil bilen elemanlara ihtiyaçları vardır. Oto yan sanayinde faaliyet gösteren firmaların büyük çoğunluğunu KOBİ’lerin oluşturduğunu göz önüne alırsak yetişmiş eleman sorunu daha da önemli olmaktadır.

Dil sorunu, ürünlerini uluslararası piyasalarda pazarlayan firmalar için ortak bir sorundur. Dil sorunu pazara girişi; markalama, ambalajlama, ürünü kullanmaya ya da monte etmeye yönelik talimatlar, garanti bilgisi, dağıtım kanallarının üyeleriyle olan ilişkiler ve özendirme gibi çeşitli faaliyetlerden ve uygulamalardan etkilenir (Karakaya, Stahl; 1991, s.103 ). Özellikle ihracat ve pazarlama konularında deneyimli ve yabancı dil bilen nitelikli elemanların istihdam edilmesi ile bu sorun aşılabilir. Günümüz küresel rekabet ortamında dil sorunu her alanda karşımıza çıkmaktadır.

Otomotiv yan sanayinde üretim faaliyetinde bulunan firmalar son yıllarda eğitilmiş iş gücü kullanımına büyük önem vermektedirler. İstihdamda, meslek okullarının eğitim dalları arasında yer alan torna, tesviye, freze, motor bölümlerinin yanı sıra, üniversitelerin makine mühendisliği bölümü mezunlarından büyük ölçüde yaralanılmaktadır. Diğer taraftan, çıraklık eğitim projesi hem imalat hem de tamir piyasasında sektöre önemli katkılar sağlamaktadır.

Bununla birlikte, yan sanayi firmalarının küçük ölçekli olanlarının (çoğunluğu küçük ölçekli), eğitimsiz ve küçük yaşta istihdamı önemli bir sorundur. Küçük işletmelerin bu konuya daha fazla önem vermeleri, kaçak ve çocuk işçi çalıştırmanın önlenmesi, oto yan sanayiinde verimin arttırılması ve üretimde kalitenin sağlanması ve sürekliliği için çok önemlidir (Özbek, 2000, s.28).

5-Hükümet Uygulamaları ve İthalat Kotaları

Hükümet uygulamaları ve ithalat kotaları, istikrarsız politik ortamda uluslararası pazarlara girmek için bir engel teşkil edebilir. Üçüncü dünya ülkeleri ve gelişmekte olan ülkelerde hükümetler sık sık değişmektedir. Ürünlerini istikrarsız ülkelerde pazarlayan firmalar genellikle, aşağıda çözüm önerilerinde biraz daha ayrıntılı olarak açıklanan stratejik işbirlikleri ile bu pazarlara girebilirler ya da direkt ihracat yapabiliriler.

Diğer taraftan ülkeler uyulması güç standartlar, paketleme ve etiketleme şartları, sağlık kontrolleri, uzun ve karışık formaliteler ve benzeri idari uygulamalar ile ithalatı zorlaştırmaktadırlar. Örneğin Japonya resmi engeller yerine yabancı şirketlerin uyması güç piyasa koşulları ile uzun yıllar ithalatını düşük bir düzeyde tutabilmiştir (Kozlu; 1995, s.21).

6.Teknoloji ve AR-GE

Küreselleşmenin etkisiyle teknolojik yenilikler çabuk eskimekte veya dünyanın her hangi bir yerinde ortaya çıkan bir yenilik çabuk taklit edilebilmektedir. Bu nedenle firmaların rekabet üstünlüğü sağlayabilmelerinin bir koşulu da sürekli yeni ürün ve hizmetleri piyasa sunmalarıdır. Bunun içinde Ar-Ge çalışmalarına ayrılan payın artması veya en azından yeterli düzeyde olması gerekir.

Ulusal ve uluslararası pazarlarda rekabet avantajı sağlamak ve bu avantajlarını sürekli kılmak isteyen işletmelerin rakiplerine göre daha kaliteli ürünü daha kısa sürede üretebilecek uygun teknolojiyi seçmeleri gerekmektedir. Üretim teknolojisinin önemi kadar yapılan AR-GE faaliyetlerinin yoğunluğu da rekabet gücünü etkin kılan faktördür (Doğan;2000, s.15).

Otomotiv sanayinde teknoloji faktörü, rekabet düzeyini önemli ölçüde etkilemektedir. Bu nedenle otomotiv sanayinde teknolojik gelişmelerin takip edilmesi için AR-GE harcamaları arttırılmalı ve üniversite-sanayi işbirliği olanakları geliştirilmelidir. Teknolojik yeniliklerin takip edilmesi, geliştirilmesi ve üretim sürecine adapte edilmesi ve işgücünde niteliğin arttırılması AR-GE faaliyetleri ile sağlanabilir (Orhan, 1997, s112).

7.Standardizasyon

Standartlaşma, bazı ürünlerin ayrımında kullanılan ve üretilen ürünlerin uymak zorunda olduğu sınırların, derecelerin belirlenmesidir. Standart, ürünlerin kalitelerini, niteliklerini, özelliklerini belirleyen bir tanımlama listesidir. Ürünler standartlaştırılarak, belirli bir standarda göre, bir örneklik, beraberlik sağlanmış olur. Bir işletmeci kendi mallarına özgün standartlar belirleyebileceği gibi, içinde yer aldığı endüstrinin koyduğu standartlara ulusal ve uluslararası standartlara uyabilir. Standartlar, ağırlık, büyüklük, dayanıklılık, olgunluk, kimyasal bileşim vb. olabilir (Tenekecioğlu, 1994, s.180).

Yan sanayi firmalarının çoğu küçük ve orta ölçeklidir. Üretimlerinde standartlaşma yoktur. Atölye bazında çalışan ve iç piyasada tamamen yedek parça ihtiyacını karşılamaya yönelik, organize olmamış firmalardır. Ülkemizde yaklaşık 1.000 civarında olan bu firmalar, hassas teknoloji gerektirmeyen, basit sayılabilecek üretim yöntemlerini kullanarak üretimde bulunmaktadırlar (Özbek; 2000, s.10). Özellikle otomotiv sanayinin genel özellikleri dikkate alınırsa uluslararası pazarlarda yüksek kalite standartlarına uymak söz konusudur.

8.Kültür

Kültürel farklılıklar özellikle uluslararası pazarlar için önem taşımaktadır. Çünkü kültür, dünya üzerinde yöreden yöreye değişir ve uluslararası pazarlamanın başarısını etkiler. Ülkeleri kültürel farklılıkları, pazarlanan mal ve hizmetler ile pazarlama yöntemlerini etkiler. Bu nedenle her ülkenin gelenek, görenek, tutum, alışkanlık ve davranışları, nüfusun gelişimi, dağılımı, din, dil, ırk, sosyal sınıflar, aile sistemleri, sosyal değerler ve normlar özellikle uluslararası pazarlamada göz önünde bulundurulmalıdır (Akat; 1996, s.5). Global işletme yönetimlerinin önlerindeki bazı kültürel ve değer farklılıkları engelleri şöyledir (Tek;1997, s.259).

• Kendi ülke yöneticilerinin üstünlüğünü vurgulamak.
• Denizaşırı yöneticileri seçim yöntemi.
• Bayram, dini günler ve adetlerin farklılıkları (İslam ülkelerinde Cuma günlerinin tatil olması vb.) (Uzun zamandır Türkiye’de basılan birçok ajandada özellikle ihracatçı ve ithalatçılar vb. için dünya devletlerinin bayram, tatil günleri vb. yer almaktadır)
• Farklı kültürlerdeki insanların farklı gereksinmelerinin oluşu dolayısıyla gelişme yolundaki ülkelerde “para”, “iş zenginleştirme”den önce gelir.
• Dil farkı

9.Ülke ve Firma İmajı

Uluslararası pazarlamada özellikle ülke imajı ve firma imajı dış pazarlara açılmak isteyen firmalar açısından çok önemlidir. Ülkelerin yabancı sermayeye karşı tutumları, siyasi istikrar, toplumsal barış, sendikal hareketler gibi konular ülke imajı açısından çok önemli faktörlerdir. Diğer taraftan ülke imajına bağlı olarak firma imajı da dış pazarlara açılmada önemli bir fırsat veya engel teşkil edebilir. Yine çevreye karşı duyarlılık, insan haklarına saygı ve sosyal sorumluluk gibi konular da firma ve ülke imajı açısından çok önemlidir.

Eğer girilecek olan dış pazara ülkemizden daha önce başka (farklı alanlarda veya aynı alanda faaliyet gösteren) firmalar girmiş ve ülke veya firma aleyhine olumsuz bir imaj oluşmuş ise bu da o pazara giriş faaliyetini olumsuz etkileyecektir.

10.Üretim Maliyetleri

Uluslararası piyasalarda rekabetin her geçen gün artarak devam etmesi firmalara fiyatlarını düşürme yönünde baskılar oluşturmaktadır. Uluslararası pazarlarda başarılı olmak isteyen firmalar öncelikle kalite-fiyat (yüksek kalite, düşük (uygun) fiyat) dengesini çok iyi oluşturmak durumundadır. Bu konuda kullanılan yeni maliyet ve fiyat hesaplama tekniklerinden yararlanılmalıdır.

Üretim biçimlerinde değişmelerin sık yaşandığı otomotiv sektöründe de yabancı firmalar tasarım ve üretim hazırlık aşamasında süre ve maliyetleri önemli ölçüde azaltmaktadırlar (hedef maliyetleme, rekabetçi başarı (kaizen) maliyetlemesi, değer mühendisliği (value engeneering), faaliyete dayalı maliyetleme (activity based costing) sistemi gibi maliyetleme tekniklerini kullanarak). Bu süreçte yan sanayi firmaları bu değişime ayak uydurmak zorundadırlar.

11.Taşıma-Depolama ve Dağıtım

Ülkemizden her ülkeye ulaşım olanağı yoktur. Birçok ülkeye mal nakletmek çok masraf ve zaman gerektirmektedir. Bu da maliyetleri daha da arttırmaktadır. Bu nedenle bir dış pazarlama projesinin başından taşıma olanaklarını ve maliyetlerini araştırıp rakiplerle karşılaştırmalıdır.

Bazı ülkelere taşıma olanaksız gibidir. Birçok deniz aşırı ülke ile aramızda tarifeli gemi veya uçak seferi olmadığından taşıma ancak aktarmalı olarak yapılabilmekte, yine bu da maliyetleri yükseltmekte ve uzun zaman almaktadır.

Özellikle oto yan sanayinde yenileme pazarına yönelik farklı ülkelere ihracat olanakları araştırılırken, taşıma, depolama ve dağıtım maliyetleri analiz edilerek incelenmelidir.

12.Rakipler ve Rekabetin Şiddeti

Eğer girilmesi planlanan dış pazarda mevcut olan rakipler çok kuvvetli ve kararlı iseler, o ürünün o pazarda karlı bir şekilde satılmasını engelleyebilirler. Bu nedenle rekabet koşullarını ayrıntılı olarak incelemek gerekir.

Rakiplerin başarı nedenlerini araştırmak hem pazara giriş olanaklarına hem de giriş stratejilerine ışık tutacaktır. Başarı örneği olarak sadece en büyük kuruluşlar değil, aynı zamanda ufak pazar bölümlerini karlı bir şekilde değerlendirebilen küçük firmalar da incelenmelidir. Genellikle başarı nedenleri arasında şu koşullardan bazıları bulunabilir (Kozlu,1995, s.47); Üstün ürün ve/veya servis kalitesi, fiyat avantajı, maliyet avantajı, üretim yerinin ve taşıma uzaklıklarının getirdiği avantajlar, satış ve dağıtımda üstünlük, ilgi pazara yeni girecek bir firma için bunlar birer engel olabilir.

13.Kullanılmış ve Taklit

Mallar Türkiye’de oto yan sanayinde uzun zamandır sorun halinde bulunan kullanılmış yedek parça kendine özgü bir pazar yaratmış durumdadır. Söz konusu pazarı yedek parçada hurda araçlardan çıkan veya muhtelif kanallarla yurt dışındaki araba mezarlıklarından getirilen yan sanayi ürünleri oluşturmaktadır. Gerek yan sanayi üreticileri, toptan ve perakende ticaret yapan şirketler, gerekse tamirci ve oto sahiplerinin en fazla şikâyet ettikleri konunun başında taklit mallar gelmektedir.

Daha kalitesiz ham maddelerden üretilen ancak orijinali ile aynı ambalajında pazarlanan taklit mallar piyasada daha düşük fiyatla satılmakta ve fiyat dengesini bozarak haksız rekabet oluşturmaktadır (Gözlem, 2000, s.13).

Püf Noktalar

a. Ürün Adaptasyonu

Ürün grupları ve gerektirmeleri çok farklı olmakla birlikte, her ürün için ayrı ayrı ülkelerde farklı gerektirmeler vardır. Özellikle gıda ürünlerinde yabancı ülkelerin şart koştuğu sertifika ve belgelerin tamamlanması ve gerekli ürün değişikliklerinin yapılması aşamasıdır. Gıda ürünlerinde mikrobiyolojik testler ve belgeler çok önemlidir. Özellikle ülkemizde ne yazık ki çok fazla dikkat edilmeyen, ancak Avrupa’ya ihraçta kesinlikle bir engel oluşturacak Aflotoksin kansorejen maddesinin ürünlerimizde olmadığını belgelerle ispatlamalıyız. Bunun yanında örneğin tekstil ürünlerinde, girmek istediğimiz pazarın genel kullanım alışkanlıklarını çok iyi bilmek zorundayız, Türkiye’de çok satan bir ürün, mesela bol çiçekli kumaşlar, çoğu ülkede ilgi görmeyecektir. Yurtdışı pazarlar eğer şanslıysanız, yani iyi bir kapı yakaladıysanız stokları eritmekte birebir faydalıdır; ancak bu her zaman mümkün olmayabilir. Çoğu gelişmiş pazara stok eritmek amacıyla girmeniz, eğer ürün çok farklı, kaliteli ve uygun fiyatlı değilse, girmeniz mümkün olamamaktadır. Eğer ön bir Pazar araştırması yapmamışsanız ürünlerinizin deponuzda bir süre daha beklemesine, ya da aynı şekilde yurtdışındaki depoda beklemesine hazırlıklı olun. Eğer amacınız vur-kaç ise, aramaya ve denemeye devam edin, ama hedefiniz uzun dönemli bir ihracat stratejisi ve yurtdışı pazarlarında büyümek ise lütfen sağlıklı bir pazarlama çalışması yapın, her türlü hesabı en ince ayrıntısına kadar yapıp öyle adım atın ve mutlaka profesyonel bir destek alın. Bu aşamalarda hiçbir şeyi bir maliyet olarak görmeyin, burada gidecek olan paralar kısa ve uzun dönemde maliyetlerinizi düşürecek olan fizibilite çalışmalarıdır. Bu çalışmalara Devlet’ in de desteği vardır ve bu giderleri büyük ölçüde karşılamaktadır.

b. Ürününün Etiketi

Ürünün etiketi bir ürünün pazarda tutmasında çok büyük etkiye sahip olabilmektedir. Etiketiniz üzerinde kullanabileceğiniz her türlü yazı ve resim ürününüz için büyük bir fırsat olabileceği gibi bütün ürünün pazarını berbat edebilecek negatif bir güce de sahiptir. Etiketin üzerinde kullanacağınız her türlü şey (isim, renk, sembol, resim gibi.) sıkı bir araştırma sonucunda etiketin üzerine konmalıdır. Yapacağınız en büyük hata “benim etiketim iyidir ben çok severim, aynısını kullanıverelim ne olacak” demenizdir. Yapacağınız araştırmada kullandığınız ismin o ülkede ne anlama geldiğini bile çok iyi araştırmalısınız.

Şu örneklere bir bakın lütfen:

• General Motors firması, İngilizcede yıldız anlamına gelen Nova adlı modelini, Latin Amerika’da da aynı isimle kullanmayı düşündü. Ancak Latin Amerika halkı arabanın adını ‘no va’ diye söylemeye başladı. İspanyolcada ‘no va’, ‘gitmeyen, yürümeyen’ anlamına geliyordu.
• Coca Cola mümkün olan her yerde küresel markasını kullanmaya çalışır. Ancak Almanca ve İtalyancada Diet Kola’daki ‘diet’ kelimesinin hastalıkla ilişkili bir anlamı olduğunu fark ettikten sonra, Amerika dışında kullandığı ismi Coca Cola Light olarak değiştirdi.
• Mars firması İngiltere’de, Marathon adlı şekerinin adını, dünyanın diğer yerlerinde kullanılan ve ünlü bir marka olan Snickers olarak değiştirmek için yıllarca düşündü, çünkü İngilizcede telaffuz benzerliği olan ‘knickers’ kelimesi bayanların kullandığı iç çamaşırı anlamına geliyordu.
• İngilizcede yanlış telaffuz edilebileceğinden korkarak Bic firmasının sahibi Marcel Bich, Bic kalemlerinin marka isminden, kendi ismindeki ‘H’ harfini kaldırdı.
• Perrier firmasının ünlü Fransız içeceği Pschitt, İngilizcede telaffuz edildiğinde iştah kaçırıcı bir anlama geliyor.

Ya da renkler açısından değerlendirecek olursak, beyaz Japonya’da ölümü simgelerken, yeşil Suudi Arabistan’da sevilen bir renktir. Bunların yanında bir de etiketler üzerinde sağlık ve tüketici kanunları açısından bulunması gereken yazı ve işaretler vardır ki, bunlar bazı ülkelerin tüketicileri açısından satın almada büyük bir etkendir. Ülkemizde bir ürünün çevreye saygılı olması henüz pek bir şey ifade etmiyor belki çoğumuz açısından, ancak bir Avrupa ülkesinde bu bir seçim kıstasıdır ve bu ‘meziyet’ sizin ürününüzde yoksa ve rakibinizinkinde varsa vay halinize…

Çoğu zaman zaten ülke kanunları tarafından zorunlu kılınmakla birlikte, etiketin üzerindeki bilgilerin o ülkenin ana dilinde olması her zaman sizin yararınızadır. Özellikle gıda ürünlerinde ürünün içerdiği maddeleri ayrıntılı bir şekilde yazmak ve sahip olunan belge garantilerini eklemek tüketici açısından henüz tanımadığı bir ürüne güvenmesi açısından etkili olabilir. Bu tür etkiler tüketicinin çok bilinçli olduğu Avrupa pazarlarında önemli olduğu kadar, her türlü pazarda size avantaj sağlayacak unsurlardır. Etikette yer alacak markanız da çok önemlidir ve kesin olarak içinde var olacağınız pazarda tescillenmesi gerekir. Bu hem marka saygınlığınız açısından önemlidir, hem de sizi yabancı ülkelerdeki ticari risklerden korur. Tescilli bir markanız olursa, başka birinin çoktan tescil ettirmiş olabileceği bir isim için bir sürü para harcamaktan kurtulmuş olursunuz. Bu konuda Patent Müdürlüğü’ne veya Marka Tescil hizmeti veren özel şirketlere danışabilirsiniz.